Dilbilim, Japonca

Japonca Nasıl Bir Dil ? ve Japonca Öğrenme Maceram

Merhaba sayın okuyucu

Önceki yazılarımdan birinde Japonca öğrendiğimden bahsetmiştim. Şimdide Japoncadan bahsedeceğim çünkü diller hakkında konuşmak çok zevkli, çünkü Japonca öğrenmek çok zevkli (en azından benim için:) ve herkes bu dil hakkında bir şeyler biliyor ama eksik. Çinceye çok benzetiliyor mesela ki yazıdan başka bir benzerlikleri yok. Biraz da bu eksiği gidermek için yazımıza başlıyoruz. Benimde yazarken eksikliklerim olabilir, yorumlara bekliyorum

Tokyo

Japoncanın Tarihi ve Genel Bilgi

Kısa keseceğim. Anladığım kadarıyla Ural-Altay dil ailesi kuramı çökmüş ve Japonca ve Korenin diğer dil aileleri ile bağlantısı kalmamıştır(nedenn?) Kendisine ait tek üyeli bir ailesi olan Japoncanın 3.yy öncesinden konuşulmaya başlandığı tahmin edilmektedir. 5. yy ile Çinle ilişkilerin artması ve yazının alınmasıyla ilk Japonca yazılar kayıtlara geçmiştir.

bu videoya bayılıyorum

Japoncanın günümüzde 128 milyondan fazla konuşanı olduğunu ve Japonyanın resmi dili olduğunu popüler kültür sayesinde öğrenenlerin arttığını unutmayalım.

Japonca-Türkçe benzerlik ve farklılıklar

Japonca ve Türkçe arasındaki en büyük benzerlik Syntax dediğimiz cümlenin yapısı ve kelime sıralanışı benzerliği.

Onun dışında hecelere verilen önem ve kelimelerin cinsiyetleri olmayışı ilk fakettiğimiz benzerliklerden. Ayrıca Türkçedeki “bu, şu, o” Japoncada da var “これ(kore),それ(sore) あれ(are)”.

Japonca sondan eklemeli bir dil, Türkçe gibi. Mesela Kitap+ -çı= kitapçı, 本/ほん(hon)+ -屋/や(ya)= 本屋/ほんや. Bazen kelimeleri birleştirirken ses değişimleri de yaşanıyor. “k” “g”‘ye dönüyor vesaire.

Farklılıklara gelirsek Türkçedeki ses uyumu/harmoni Japoncada yok. Japoncada az ses var. Toplam 5 sesli harf (a, i, u, e, o) var. Sessiz hafler ve değişik kombinasyonlar da var elbette.

ses-yazı konusuna aşağıda biraz daha değineceğiz.

Onun dışında Türkçede yabancı asıllı kelimeler dışında uzun ses yoktur, Japoncada sesli harfleri uzatabiliyorsun.

Türkçede üçüncü tekil şahıs sadece bir tane o da “o” : ). Ama Japoncada erkil 彼(kare) ve dişil (彼女)kanojo iki tane “o” var.

Japoncada fiileri sadece zaman açısından çekimleyebiliyoruz, kişi açısından çekimleyemiyoruz. Tüm Hint-Avrupa dil ailesi Türkçe ile beraber şokta😮. Ben gittim, sen gittin, o gitti değil. Watashi wa kimashita 私は来ました, anata wa kimashita あなたは来ました, Kanojo wa kimashita 彼女は来ました.

Bir de Japoncada canlı-cansız ayrımı var. Mesela biz Türkçede Arabam var, kedim var diyoruz ama Japonlar “車 が あります“(kuruma ga arimasu), “猫 が います“(neko ga imasu). Canlılar için imasu, cansızlar için arimasu’ı kullanıyorlar. Buna göre kelimelerde değişiyor. Mesela canlı varlıkların sesi “声(koe)” cansızların “音(oto)”.

Japonca Yazı sistemleri

Başlığa dikkat ettiniz mi ? Yazı sistemleri dedim alfabe demek yerine. Japoncada üç faklı (aslında daha fazla) yazı sistemi var ve bunlar bildiğimiz alfabe mantığından biraz farklılar. Hece yazısı ve Piktografa örnek olan bu yazıları inceleyelim.

Genel olarak bunlar kana(hiragana ve katakana) ve kanji(Çinden gelen piktograflar ve lolograflar) olarak iki başlıkta altında toplanır. Bir de romaji var ona sonra geleceğiz.

Kanji 漢字

Şimdi yazı Japonyaya Çinden geldi. İyi, güzel. Ama Çince ve Japonca birbirinden tamamen farklı diller olduğu için Japonlar aldıkları yazıyı kendilerine göre değiştirdiler ve geliştirdiler. Çinden aldıkları yazının karakterlerinin ismine “kanji 漢字” deniyor. Japoncada otuz binden fazla kanji olduğu söyleniyor. Basit bir gazeteyi okumak için aşağı yukarı beş bin kanji bilmek gerekiyormuş. Kanjilerin Japoncada genellikle content word (?) olarak kullanıldığını söyleyelim. Mesela gitmek fiilinin fiil kısmını “git-“i kanji ile yazıyoruz. Geri kalan çekim ekini hiragana ile devam ediyoruz.

Kanjilerin genellikle var olan nesnelerin küçültülmüş resimleri olduğunu ve bir düzen içinde birlikte kombine edilerek yeni kanjiler oluşturulduğunu unutmayalım. Mesela ağaç 木/き/ki, iki tane yan yana koydum koru 林/はやし/hayashi, bir tane de üstüne koydum orman 森/もり/mori.

Hepsinin böyle kolay olacağını düşünmeyelim. Özellikle soyut kavramlarda işler ilginçleşiyor. Mesela sevmek/hoşlanmak anlamına gelen, hepimizin sıklıkla animelerden duyduğu “suki” kelimesinin kanjisinin formülü şu şekilde kadın 女/おんな/onna+ çocuk子/こ/ko = 好き. Japonca hocam anlatırken kadın ve çoçukları birlikte görünce hissettiğin o tatlı duygu tarzı bir şeyler demişti. (Moeyi icat eden insanlardan moe bir yaklaşım desem de benim çok hoşuma gitmişti)

Japonlar Çinden yazıyı alırken, bazen sadece yazıyı aldılar, bazen yazı ve okunuşunu beraber aldılar, bazen zaten çoktan dillerinde var olan kelimelere yeni okunuşlar ve yazışlar getirdiler,…

Hiragana ve Katakana 平仮名 / ひらがな と 片仮名/カタカナ

…bazen de yazıyı değiştirip günlük hayatta kullanılmasını kolaylaştırmak için daha eğri, büğrü yazmaya başladılar, ta da hiragana. Ve bazen de kanjiler çok karışık olduğu için sadece bir parçasını yazdılar geri kalan kısmı attılar, ta da Katakana.

bu tablonun devamı var elbette. Ses değişmeleri,(k-g, s-ş,t-d,h-b-p…) chisaitsu ve Yoon

Gördüğünüz gibi, her sembol bir heceye denk geliyor, alfabelerdeki her sesin bir sembole denk gelmesine inatla. Heceler sesli harflere göre şekillenmiş ve zaman içinde kimi heceler kaybolmuş, kimi de değişime uğramış. Mesela “si” “shi”ye dönüşmüş söylemesi daha kolay olduğu için. En ilginç değişiklik “t”li hecelerde olmuş, “ti”, “chi”ye dönmüş, “tu” da “tsu”ya. “yi” ve “ye” kaybolmuş. Hece kuralına uymayan tek sessiz harf olarak “n” var.

Önceleri hiraganayı sadece kadınlar kullanıyordu, o yüzden kadın eli anlamına gelen onnade/おんなで/女手 demişlerdi. Katakanayı da erkekler, otokodeおとこで//男手. Sonra ne oldu bilmiyorum ama birisi çıkıp “hadi hepsinin beraber kullanalım, Kanjiler ana kelimeler ve isimler olsun(content words), hiraganayı Kanjilerin okumalarında ve eklerde kullanalım, katakanayı da yabancı asıllı ve dikkat çekmek istediğimiz kelimelerde kullanalım. Oldu bu iş YEEEY. Yetmedi romajiyi de kullanırız.😁” demiş olmalı ve ta da karşınızda modern Japon yazısı.

Roomaji ローマ字

Evet sırada latin harflerini kullanan bizim için kolay gelecek yazım stili romaji. Ama her zamankisi gibi bir tane ile yetinemeyen Japonların iki tane romajisi var. Biri yabancılar tarafından kullanılan, daha basit olan, daha sıklıkla karşımıza çıkan ve benim bu yazıda kullandığım Hepburn. Diğeri de, daha çok üniversitelerde ve Japonlar kendilerine romajiyi öğretirken kullandıkları Kunreishiki stili. Çok gerekli ya da önemli bir şey değil bu bilgi. Birbirlerinin aynılar nerdeyse, farkları yoonlu hecelerde ve ses değişiminin en çok yaşandığı “t”li grupta anlaşılıyor. Hepburnu öğrenin.

Birini öğrensem diğerlerini öğrenmesem olmaz mı ?

Olmaz. Kesinlikle ve kesinlikle hayır. Tercih yine sizin ama dilin bütünlüğünü ve estetiğini bozuyor. O zaman Hepburnden konuşmayı öğrenin yazmaya hiç bulaşmayın. Türkiyede kimi kurumların bu şekilde ders verdiğini öğrenince çok üzülmüştüm.

Japonlar bu üç yazıyı da kullanıyorlar ve kullanmak zorundalar. Az ses olduğu için çok fazla sesteş kelime var ve konuşurken bağlamdan çıkarsan da yazarken neyden bahsedildiğini anlamak zor. Bu yüzden kanji ve katakana, hiragana ile beraber bir zorunluluk.

Örnek vereyim, “神, 髪, 紙” bu üç kanjinin okunuşu da “kami” ve daha kami şeklinde okunan başka kanjilerde var ama en sık olanlar bunlar. Bunlar sırasıyla “tanrı/ruh, saç, kağıt” anlamına geliyor. Birbirinden alakasız şeyler ama aşağıdaki olayı anlamamız için gerekli 🙂

Bu animeye aşığım

Aklıma daha güzel bir örnek gelmedi ama en sevdiğim animelerden biri olan gintamada bir bölümde tuvalet kağıdı bitiyordu ve kağıt/tanrı beni terketti diye espri yapıyorlardı. Ayrıca kursta bir arkadaşım vardı kanjileri karıştırıyordu, mesajlarından hiçbir şey anlamıyorduk, eminim o mesajlar Japonca hocamıza google çeviri gibi gözükmüştür.

Böyle esprilerle ve yeri geldiğinde yanlış anlaşılmalarla dolu bir dil Japonca.

Zor mu ?

Ne derler bilirsiniz “zorluk görecelidir” diye. Birde “hayat azmedenleri sever” diye bir söz var. Ama en sevdiğim “sevene zor yoktur”.

Japoncanın kolay yanları en az zor yanları kadar bol. Bir kere gramer, kelime türetme yapısı ve telaffuzun diğer dillere göre daha kolay oluşu ve %95 tutarlı oluşu iyi yönlerinden. Telaffuz ilk başlarda tekerleme söylemeye benziyor ama sonra alışıyorsunuz (ör. okagesamade, sesli 5 kere art arda söylemeye çalış:)). Gramer sonradan ağırlaşıyor ama başları çok kolay.

Zor olan kısım yazı ve yazıdan kaynaklanan onyomi, kunyomi meselesi. Yazıyı eğer bir Japon öğretmenden hikayeleriyle öğrenirseniz çok keyifli oluyor. Ben öyle öğrendim ve Japonca hocamdan sürekli yeni kanjiler öğretmesini istiyordum.

Ayrıca kanji öğrenmek ya da çince gibi sembol ağırlıklı bir dili öğrenmek beynimize farklı yararları var. Dil bilim dersinde öğrendiğime göre kana ve kanjiler beynimizin farklı yerlerinde depolanıyor ve eğer beynimize bir yerden darbe alırsak yazmayı ve konuşmayı unutsak bile o sembollerle hala iletişim kurabiliyormuşuz.

Kanji öğrenmeyi sırf beyin cimnastiği olarak bakmakta yanlış değil bence.


Nasıl katakana öğrenirsin. Japoncaya yeni başlayanlara güzel şarkı önerileri.

Daha anlatacak çok şey var Japonya ve Japonca ile ilgili. Hem dillere hemde hayatıma farklı bir bakış açısı sağladı Japonca. Dil bilime merakımı arttırdı bir kere. O uzak ülkeyi tanıttı bana ve felsefesini hatırlattı. Boşluğa ve tekliğe önem veren o güzel felsefe.

Japonca öğrenirken aynı zamanda “Approaches and methods in language teaching” isimli bir ders alıyordum. O derste anlatılanları birebir yaşattı ve bir dil öğretmeni olarak dil öğrenirken hangi zorluklarla karşılaşacağımı öğretti. Gerçekten konular paralel gidiyor gibiydi.

Yerzüyündeki en kaliteli goygoy grubunu verdi bana. Ve o grup sayesinde yalnız olmadığımı tekrar anladım. Ve o grupla tanıştığım, takıldığım için çok mutluyum. Japonca hocam Japonca öğrenenlere “kafaları çalışıyor ama farklı çalışıyor” derdi. Cidden kafamız çalışıyor ama kültürel goygoya.

Daha anlatacak çok şey var Japonya ve Japonca ile ilgili, ama başka yazılarda devam etmek üzere burada bırakıyor ve hangi dil olursa olsun dil öğrenmeyi bu yazıyı buraya kadar okuyan herkese tavsiye ediyorum. En büyük mutluluklardan biridir, sözlük ya da çevirmen olmadan bir dili, yazıyı anlayabilmek.

さようなら みんな 頑張ってください

ーアルミナ

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s